Polens wilder Westen


Zapis bibliograficzny:

Beata Halicka: „Polski Dziki Zachód”. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945-48. TAWPN Universitas, Kraków 2015.

Dane publikacji:

Format: B5

Okładka: miękka

Wersje językowe: polska, niemiecka

Wydania: książka, e-book

ISBN: 97883-242-3042-6

Wydanie polskie | Book in Polish
Wydanie niemieckie | Book in German


Opis

U siebie, a jednak obcy – polscy i niemieccy wygnańcy między pożegnaniem a nowym życiem.

 Przyłączenie do Polski niemieckich terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej w 1945 roku wiązało się z trudnym procesem niemal całkowitej wymiany ludności i objęcia w posiadanie regionu, w którym wojna dokonała ogromnych zniszczeń. Ówczesne określenie „Dziki Zachód” odnosiło się do panującego chaosu i obowiązującego w Nadodrzu „prawa silniejszego“, ale także kojarzone było z nowym rodzajem wolności i możliwością rozpoczęcia wszystkiego od początku. Przybycie na te tereny najpierw polskich robotników przymusowych, a następnie osadników, będacych często wygnańcami z innych części Polski, doprowadziło do chwilowego zetknięcia się ze sobą Polaków, Niemców i radzieckich żołnierzy. Wspólne życie na tej dotkniętej wojną przestrzeni nie było proste. Na podstawie analizy polskich, niemieckich, a także sowieckich wspomnień autorka odtwarza początki kształtowania się nowego społeczeństwa, naznaczone represyjnym systemem politycznym, wewnętrznymi konfliktami i ludzkimi dramatami, wskazując równocześnie na zapał i pełen poświęcenia trud odbudowy, zagospodarowywania i oswajania tej ziemii. Dystansując się od dominujących do niedawna narracji o wypędzonych w Niemczech i pionierach „Ziem Odzyskanych” w Polsce, Beata Halicka opowiada historię upadku dawnego i powstania nowego krajobrazu kulturowego na pograniczu – w sposób barwny i obrazowy, z różnych punktów widzenia.

Książka Beaty Halickiej trafia w sedno polsko-niemieckiego dialogu historycznego. (...) Wyróżnia ją nie tylko przekonywująca struktura, ale przede wszystkim dynamiczna, a nawet trzymająca w napięciu narracja – cecha, którą nieczęsto znaleźć można w pracach naukowych.

Prof. Robert Traba

 

Dzięki tej pracy będziemy mogli lepiej zrozumieć, co wydarzyło się na Środkowym Nadodrzu pod koniec drugiej wojny światowej i na krótko po jej zakończeniu, a także czym była wojna dla ludności Europy Środkowo-Wschodniej – zarówno dla pojedynczych osób, rodzin, jak również całych narodów.

Prof. Jan M. Piskorski


Spis treści

Podziękowanie
1.  Wprowadzenie
1.1.   Stan badań
1.2.  Podstawowe pojęcia
1.3.   Źródła i metody
2.  Nadodrze i „Polski Dziki Zachód”
3.  „Najtrudniejszy język świata” – literackie wprowadzenie do tematu
4.  Dekonstrukcja Nadodrza
4.1.  „Nie mieliśmy pojęcia o tym wszystkim, co się działo na Wschodzie...”
4.2.  „Naród panów” i polscy robotnicy przymusowi w Nadodrzu
4.3.  Ucieczka Niemców widziana oczami polskich robotników przymusowych
4.4.   „Kiedy weszli ruscy...”
5.  Przyłączenie z przeszkodami
5.1.  Droga Nadodrza do nowego państwa polskiego
5.2.  Radzieckie komendantury i pierwsi polscy osadnicy
5.3.   „Traktować Niemców tak, jak oni traktowali nas”
6.  Poland on the move – wędrówka ludów
6.1.  Tak zwana repatriacja Polaków ze Wschodu – w bydlęcych wagonach na łono ojczyzny?
6.2.  Przesiedlenia wewnątrzpaństwowe – w poszukiwaniu lepszych warunków życia
6.3.  Z pracy przymusowej na „Ziemie Odzyskane”
7.  Przyjazd nad Odrę
7.1.  W obcym, wyludnionym świecie
7.2.   Byle dach nad głową na początek czy polowanie na najpiękniejszy dom?
7.3.  Okres przejściowy – Niemcy i Polacy mieszkają razem
8.   Próba typologii nowych osadników
8.1.  Siedzenie na walizkach i zmęczone życiem ofiary wojny
8.2.  „Szabrownicy” – powojenni wędrowni ludzie interesu?
8.3.  Zapaleni pionierzy „Ziem Odzyskanych”
9.   Oswajanie przestrzeni
9.1.  Sprzątanie po wojnie
9.2.  Nowe szkoły, instytucje, stowarzyszenia – społeczeństwo się organizuje
9.3.  Życie religijne i oswajanie niemieckich kościołów
9.4.  Początki rolnictwa oraz skutki niepełnej reformy rolnej
9.5.  Pionierski duch drobnych przedsiębiorców oraz niegospodarność państwa
9.6.  Niemiecka siła robocza i wysiedlenie Niemców
9.7.  Nowy układ sił i referendum z 1946 roku – za czym tak naprawdę głosowano?
10.  Nowe społeczeństwo – mieszanka kulturowa i etniczna
10.1. Poznaniacy, Polacy z centrum kraju i z Kresów, autochtoni, Żydzi, Ukraińcy, Niemcy, Romowie, Grecy, repatrianci z Europy Zachodniej i Południowej oraz późni wysiedleńcy z ZSRR
10.2. Utrata różnorodności kulturowej a idea państwa jednolitego narodowo
10.3. Budowanie nowego społeczeństwa – próba podsumowania
11. O micie „Polskiego Dzikiego Zachodu” dekadę później

Wykaz źródeł i literatury
Źródła ilustracji
Indeks osób
Indeks miejscowości


Recenzje

Więź 2 (664) 2016

[język publikacji: PL | dostępność: ograniczona, skan załączono]
[language: PL | access: limited, article scan attached]

Idee, 15 lutego 4 (292) / 2016

[język publikacji: PL | dostępność: nieograniczona, cały tekst załączono]
[language: PL | access: unlimited, complete text attached]

Kurier Szczeciński 20 października 2015, nr 204 (19 681)

[język publikacji: PL | dostępność: ograniczona, skan załączono]
[language: PL | access: limited, article scan attached]

Tygodnik Krąg 13-10-2015 nr 42/1225

[język publikacji: PL | dostępność: ograniczona, skan załączono]
[language: PL | access: limited, article scan attached]

Kirchliche Zeitgeschichte, vol. 27, no. 2, 2014

[język publikacji: DE | dostępność: nieograniczona, cały tekst załączono]
[language: DE | access: unlimited, complete text attached]

Zeitschrift für Geschichtswissenschaft 6 (2014), 6. in: H-Soz-Kult, 21.06.2014

[język publikacji: DE | dostępność: nieograniczona, cały tekst załączono]
[language: DE | access: unlimited, complete text attached]